Jest 11 listopada 2023 roku. Tego dnia wspominamy odzyskanie przez Polskę niepodległości, ale warto też pamiętać o postaciach, które budowały nasz kraj. Jedną z nich jest Błogosławiona Jolanta (lub Jolenta), której życie to gotowy scenariusz na film – od węgierskiego dworu królewskiego, przez tron w Wielkopolsce, aż po klasztorną celę w Gnieźnie. Jej historia fascynuje nie tylko ze względu na królewskie pochodzenie, ale przede wszystkim przez niezwykłą drogę duchową, którą przeszła.
Kim była Święta Jolanta? [SZCZEGÓŁOWY ŻYCIORYS]
Portret Błogosławionej Jolanty – córki króla Węgier, księżnej wielkopolskiej, a później klaryski
Węgierskie korzenie: Córka króla Beli IV
Błogosławiona Jolanta Helena urodziła się około 1244 roku w Ostrzyhomiu (obecnie Esztergom na Węgrzech) jako córka króla Węgier Beli IV z dynastii Arpadów i Marii Laskariny, księżniczki bizantyjskiej. Jej rodzina należała do najznamienitszych rodów Europy, a co ciekawe, wydała na świat wiele osób, które zostały później wyniesione na ołtarze [1].
Jolanta przyszła na świat w wielodzietnej rodzinie królewskiej. Miała liczne rodzeństwo, wśród którego znajdowały się dwie siostry później ogłoszone świętymi: św. Kinga (Kunegunda) oraz św. Małgorzata Węgierska. Jej dalszymi krewnymi były m.in. św. Jadwiga Śląska, św. Elżbieta Węgierska i bł. Salomea.
| Dane biograficzne | Informacje |
| Data urodzenia | ok. 1244 r. |
| Miejsce urodzenia | Ostrzyhom (Węgry) |
| Rodzice | Król Bela IV i Maria Laskarina |
| Data śmierci | 17 czerwca 1304 r. |
| Miejsce śmierci | Gniezno |
| Beatyfikacja | 26 września 1827 r. (aprobata kultu) |
Droga do Polski: Małżeństwo z Bolesławem Pobożnym
W wieku zaledwie pięciu lat Jolanta została wysłana na dwór swojej siostry Kingi do Polski, gdzie miała zdobyć odpowiednie wykształcenie i ukształtować cechy wymagane wśród rodzin panujących. Tam uczyła się czytania, pisania, ale również pobożności i ascezy. Duży wpływ na kształtowanie jej osobowości mieli zakonnicy franciszkańscy oraz siostry klaryski.
W 1256 roku, w wieku około 12 lat, Jolanta została wydana za mąż za księcia wielkopolskiego Bolesława Pobożnego. Uroczystości weselne odbyły się w Krakowie na Wawelu, a błogosławieństwa udzielił im biskup krakowski Jan Prandota. Ze względu na młody wiek Jolanty, przez dwa kolejne lata pozostała ona pod opieką swojej siostry św. Kingi, dopiero po osiągnięciu pełnoletności (14 lat) zamieszkała z mężem w Kaliszu [2].
Ślub Jolanty z Bolesławem Pobożnym w katedrze wawelskiej w Krakowie
Jako księżna kaliska i wielkopolska, Jolanta aktywnie uczestniczyła w życiu publicznym i gospodarczym. Wspólnie z mężem fundowała klasztory, szpitale i kościoły. Była inicjatorką sprowadzenia do Kalisza franciszkanów oraz ich kolejnych fundacji w Śremie, Obornikach i Pyzdrach. W Gnieźnie ufundowała klasztor oraz kościół klasztorny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Antoniego.
Od księżnej do klaryski: Życie po śmierci męża
Przełomowym momentem w życiu Jolanty była śmierć jej męża, księcia Bolesława Pobożnego, która nastąpiła 7 kwietnia 1279 roku. Niedługo po tym wydarzeniu Jolanta wyjechała na dwór swojej siostry św. Kingi, gdzie rozważała wstąpienie do zakonu klarysek.
W 1280 roku, podczas pogrzebu męża św. Kingi, Bolesława Wstydliwego, obie siostry miały już na głowach welony mniszek franciszkańskich, co oznacza, że zostały zakonnicami. Jolanta spędziła 12 lat (1280-1292) w klasztorze klarysek w Starym Sączu, założonym przez św. Kingę. Po śmierci siostry przeniosła się na krótko do klasztoru w Śremie, a następnie do Gniezna, gdzie prawdopodobnie pełniła funkcję ksieni [3].
Klasztor klarysek w Gnieźnie, gdzie Święta Jolanta spędziła ostatnie lata życia
Życie Jolanty w klasztorze było pełne modlitwy, ascezy i umartwień. Według przekazów historycznych, powściągała się od mięsnych potraw, jadła tylko raz dziennie, a jej pokora i pobożność budziły podziw wśród innych sióstr zakonnych. Zmarła 17 czerwca 1304 roku w Gnieźnie, gdzie została pochowana.
Błogosławiona Jolenta a Święta Jolanta – czy to ta sama osoba?
Warto wyjaśnić pewne nieścisłości dotyczące tytułu Jolanty. Choć w potocznym języku często nazywana jest „Świętą Jolantą”, oficjalnie Kościół katolicki uznaje ją za błogosławioną. Proces beatyfikacyjny Jolanty zakończył się 26 września 1827 roku, kiedy papież Leon XII zatwierdził jej kult (aprobata kultu). Nie przeprowadzono jednak procesu kanonizacyjnego, który wyniósłby ją do godności świętej [1].
Mimo to, w tradycji ludowej i w wielu publikacjach Jolanta często nazywana jest świętą, co wynika z głębokiego szacunku i czci, jaką otaczano ją już za życia i po śmierci. Warto jednak pamiętać o tej różnicy, gdy mówimy o jej oficjalnym statusie w Kościele katolickim.
Słynna rodzina: Święta Jolanta, Św. Kinga i Bolesław Pobożny
Kim był mąż Świętej Jolanty?
Bolesław Pobożny (ur. ok. 1224/1227, zm. 7 kwietnia 1279) był księciem wielkopolskim z dynastii Piastów, synem Władysława Odonica i Jadwigi. Początkowo rządził wschodnią częścią Wielkopolski (księstwo kaliskie), a po śmierci brata Przemysła I w 1257 roku objął władzę nad całą dzielnicą.
Przydomek „Pobożny” zyskał dzięki swojej głębokiej religijności oraz licznym fundacjom kościelnym i klasztornym. Był władcą sprawiedliwym i szanowanym, a jego małżeństwo z Jolantą, mimo znacznej różnicy wieku (około 20 lat), okazało się udane i szczęśliwe. Bolesław wspierał żonę w jej działalności charytatywnej i religijnej.
Drzewo genealogiczne ukazujące powiązania rodzinne Błogosławionej Jolanty z innymi świętymi z dynastii Arpadów
Święte siostry: Związek Jolanty ze Św. Kingą i Św. Małgorzatą Węgierską
Jolanta pochodziła z rodziny, która wydała na świat wiele osób wyniesionych na ołtarze. Szczególnie bliskie relacje łączyły ją z dwiema siostrami: św. Kingą (Kunegundą) i św. Małgorzatą Węgierską.
Św. Kinga (1234-1292), starsza siostra Jolanty, była żoną księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego. Po jego śmierci wstąpiła do klasztoru klarysek w Starym Sączu, który sama ufundowała. Miała ogromny wpływ na duchowy rozwój Jolanty – to na jej dworze młoda węgierska księżniczka uczyła się pobożności i ascezy. Po śmierci mężów obie siostry wstąpiły do zakonu klarysek i wspólnie spędziły 12 lat w klasztorze w Starym Sączu [2].
Św. Małgorzata Węgierska (1242-1270), młodsza siostra Jolanty, od dzieciństwa była przeznaczona do życia zakonnego. Wstąpiła do klasztoru dominikanek na Wyspie Zajęczej (obecnie Wyspa Małgorzaty) w Budapeszcie, gdzie zasłynęła z niezwykłej pobożności i umartwień. Choć Jolanta miała z nią mniej bezpośrednich kontaktów niż z Kingą, przykład Małgorzaty z pewnością wpłynął na jej późniejszą decyzję o wstąpieniu do zakonu.
Święta Kinga i Błogosławiona Jolanta razem w klasztorze klarysek w Starym Sączu
Dzieci Świętej Jolanty (m.in. Jadwiga, przyszła żona Łokietka)
Z małżeństwa Jolanty i Bolesława Pobożnego przyszły na świat trzy córki:
- Elżbieta (ur. między 1261-1263) – została wydana za księcia legnickiego Henryka V Brzuchatego
- Jadwiga (ur. między 1270-1275) – poślubiła księcia kujawskiego Władysława Łokietka, późniejszego króla Polski; była matką króla Kazimierza Wielkiego; po śmierci męża wstąpiła do klasztoru klarysek
- Anna (ur. 1276) – wstąpiła do klasztoru klarysek w Gnieźnie
Warto zauważyć, że wszystkie córki Jolanty i Bolesława odegrały znaczące role historyczne. Szczególnie ważna była Jadwiga, która jako żona Władysława Łokietka przyczyniła się do zjednoczenia Polski, a jej syn Kazimierz Wielki stał się jednym z najwybitniejszych władców w historii kraju. Co ciekawe, zarówno Jadwiga, jak i Anna, podobnie jak ich matka, związały swoje życie z zakonem klarysek [3].
Czego patronką jest Święta Jolanta i jakie są jej atrybuty?
Czego patronką jest Błogosławiona Jolanta?
Błogosławiona Jolanta jest czczona jako patronka w wielu wymiarach życia religijnego i społecznego. Jej opieka rozciąga się zarówno na konkretne miejsca geograficzne, jak i na grupy społeczne:
- Patronka archidiecezji gnieźnieńskiej (ustanowiona przez papieża Leona XIII w 1880 roku)
- Patronka Wielkopolski
- Patronka Kalisza
- Patronka matek chrześcijańskich
- Patronka rodzin
- Patronka wdów
Jej wstawiennictwu przypisuje się szczególną skuteczność w przypadku trudnych porodów i chorób poporodowych. Wierni zwracają się do niej również w intencjach związanych z życiem rodzinnym, wychowaniem dzieci oraz w trudnych sytuacjach małżeńskich [1].
Relikwiarz Błogosławionej Jolanty w kościele franciszkanów w Gnieźnie
Atrybuty Świętej Jolanty: Jak rozpoznać ją na obrazach?
W ikonografii chrześcijańskiej Błogosławiona Jolanta przedstawiana jest z charakterystycznymi atrybutami, które symbolizują różne aspekty jej życia i duchowości:
- Habit klaryski – symbolizujący jej życie zakonne po śmierci męża
- Krucyfiks (krzyż) – nawiązujący do jej pobożności, umartwień i rozważania Męki Pańskiej
- Czaszka – symbol umartwień, pokuty i surowości jej życia zakonnego
- Korona książęca (lub królewska) leżąca u stóp – przypominająca o jej królewskim pochodzeniu i zrzeczeniu się godności książęcej na rzecz życia zakonnego
- Makieta świątyni – nawiązująca do jej licznych fundacji kościelnych i klasztornych
Niekiedy Jolanta przedstawiana jest również w towarzystwie św. Kingi lub na tronie książęcym (z okresu przed wstąpieniem do zakonu). Znane są także wizerunki ukazujące ją pogrążoną w ekstazie, podczas wizji Jezusa ubiczowanego [2].
Witraż przedstawiający Błogosławioną Jolantę z jej charakterystycznymi atrybutami: habitami klaryski, krucyfiksem i koroną u stóp
O co można prosić Świętą Jolantę?
Wierni zwracają się do Błogosławionej Jolanty z różnymi prośbami, szczególnie w sprawach związanych z jej patronatem. Najczęściej modlitwy kierowane są w następujących intencjach:
- O szczęśliwy przebieg ciąży i porodu
- W intencji zdrowia matek i noworodków
- O zgodę i miłość w rodzinie
- O pomoc w trudnościach małżeńskich i rodzinnych
- O wsparcie dla wdów i osób samotnie wychowujących dzieci
- O błogosławieństwo dla Wielkopolski i jej mieszkańców
- O łaskę głębszego życia duchowego i naśladowania cnót Błogosławionej
Wiele osób świadczy o otrzymanych łaskach za wstawiennictwem Błogosławionej Jolanty. W aktach procesu beatyfikacyjnego znajduje się opis 38 cudów przypisywanych jej wstawiennictwu, co świadczy o żywym kulcie i zaufaniu wiernych do jej orędownictwa [3].
Kiedy są imieniny Jolanty? Wspomnienie i kult Świętej z Gniezna
Imieniny Jolanty – kiedy wypadają?
Imieniny Jolanty obchodzone są w kilku terminach w ciągu roku, co wynika z różnych tradycji kalendarzowych. Najpopularniejsze daty to:
- 15 czerwca – data związana ze wspomnieniem liturgicznym Błogosławionej Jolanty
- 17 grudnia – alternatywna data imienin
- 27 stycznia – rzadziej spotykana data imienin
- 11 maja – rzadziej spotykana data imienin
Najpowszechniej przyjętą datą jest 15 czerwca, która wiąże się bezpośrednio z kultem Błogosławionej Jolanty w Kościele katolickim [1].
Uroczystości ku czci Błogosławionej Jolanty w kościele franciszkanów w Gnieźnie
Wspomnienie liturgiczne Błogosławionej Jolenty w kalendarzu (15 czerwca)
Wspomnienie liturgiczne Błogosławionej Jolanty w Kościele katolickim obchodzone jest 15 czerwca. Pierwotnie papież Leon XII wyznaczył jej wspomnienie na 17 czerwca (dzienna rocznica śmierci), jednak po zmianach w kalendarzu liturgicznym zostało ono przeniesione na 15 czerwca.
W archidiecezji gnieźnieńskiej i diecezji kaliskiej wspomnienie to ma rangę wspomnienia obowiązkowego, co podkreśla znaczenie Błogosławionej Jolanty dla tych regionów. W pozostałych diecezjach w Polsce wspomnienie ma charakter dowolny [2].
W dniu wspomnienia liturgicznego w kościołach, szczególnie tych związanych z kultem Błogosławionej Jolanty, odprawiane są uroczyste msze święte, a wierni modlą się za jej wstawiennictwem w różnych intencjach.
Gniezno i Klasztor Klarysek – główne miejsce kultu
Głównym ośrodkiem kultu Błogosławionej Jolanty jest Gniezno, gdzie spędziła ostatnie lata swojego życia i gdzie została pochowana. Jej relikwie znajdują się w kościele franciszkańskim pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Antoniego w Gnieźnie.
Relikwiarz, w którym spoczywają szczątki Błogosławionej, został wykonany w 1890 roku przez Gabriela Hermelinga według projektu architekta Sławomira Odrzywolskiego. Ma formę monumentalnej skrzyni z miedzi, ozdobionej grawerowanymi scenami z jej życia i pokrytej emalią. Ustawiony jest na czterech marmurowych, białych kolumnach [3].
Kościół franciszkański w Gnieźnie – główne miejsce kultu Błogosławionej Jolanty
Poza Gnieznem, ważnym miejscem kultu Błogosławionej Jolanty jest również kościół św. Stanisława Biskupa Męczennika w Kaliszu, gdzie znajduje się część jej relikwii (jedna część kości miednicznej i jeden kręg). Zostały one umieszczone w srebrnym relikwiarzu w ołtarzu usytuowanym w prawej, południowej nawie kościoła.
Kult Błogosławionej Jolanty jest żywy również w innych miejscach związanych z jej życiem, takich jak Stary Sącz (gdzie przebywała w klasztorze klarysek wraz ze św. Kingą) czy Śrem (gdzie ufundowała klasztor).
Modlitwa do Błogosławionej Jolanty
Treść modlitwy do Świętej Jolanty (w sprawach rodzinnych i trudnych)
Błogosławiona Jolanto, która porzuciłaś książęce godności, aby w pokorze służyć Bogu i ludziom, spójrz łaskawie na nasze rodziny i otocz je swoją opieką. Ty, która byłaś wzorową matką i żoną, a później oddaną służebnicą Bożą, wypraszaj nam łaskę głębokiej wiary i miłości w naszych domach.
Wspieraj matki w ich trudach wychowania dzieci, umacniaj małżonków w wierności i oddaniu, pocieszaj wdowy w ich samotności. Naucz nas, jak Ty, znajdować radość w służbie innym i jak z godnością przyjmować zarówno szczęście, jak i cierpienie.
Błogosławiona Jolanto, patronko rodzin i matek, módl się za nami. Amen.
Wierni modlący się przed relikwiami Błogosławionej Jolanty
Nowenna i litania do Błogosławionej Jolenty
Dla osób pragnących pogłębić swoją modlitwę za wstawiennictwem Błogosławionej Jolanty, istnieje również nowenna oraz litania. Nowenna to dziewięciodniowa modlitwa, która może być odprawiana przed jej wspomnieniem liturgicznym (15 czerwca) lub w dowolnym czasie, szczególnie w ważnych intencjach.
Litania do Błogosławionej Jolanty zawiera wezwania odwołujące się do różnych aspektów jej życia i cnót. Oto fragment tej litanii:
Kyrie eleison, Chryste eleison, Kyrie eleison.
Chryste, usłysz nas, Chryste, wysłuchaj nas.
Ojcze z nieba, Boże, zmiłuj się nad nami.
Synu, Odkupicielu świata, Boże, zmiłuj się nad nami.
Duchu Święty, Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Trójco, jedyny Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Maryjo, módl się za nami.
Święty Józefie, módl się za nami.
Święty Franciszku z Asyżu, módl się za nami.
Święta Klaro, módl się za nami.
Błogosławiona Jolanto, módl się za nami.
Córko królewskiego rodu, módl się za nami.
Księżno wielkopolska, módl się za nami.
Wzorowa małżonko, módl się za nami.
Troskliwa matko, módl się za nami.
Fundatorko klasztorów i szpitali, módl się za nami.
Opiekunko ubogich i chorych, módl się za nami.
Wzorze pokory i prostoty, módl się za nami.
Miłośniczko modlitwy i kontemplacji, módl się za nami.
Naśladowczyni Chrystusa ubogiego, módl się za nami.
Gorliwa klarysko, módl się za nami.
Patronko rodzin, módl się za nami.
Patronko matek, módl się za nami.
Patronko Wielkopolski, módl się za nami.
Patronko archidiecezji gnieźnieńskiej, módl się za nami.
Patronko Kalisza, módl się za nami.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, przepuść nam, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, wysłuchaj nas, Panie.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami.
Módl się za nami, Błogosławiona Jolanto.
Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.
Módlmy się: Boże, który napełniłeś Błogosławioną Jolantę duchem pokory i miłości, spraw, abyśmy za jej przykładem i wstawiennictwem umieli służyć Tobie w naszych braciach i siostrach. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.
Zarówno modlitwa, jak i litania do Błogosławionej Jolanty są wyrazem żywego kultu i zaufania wiernych do jej wstawiennictwa. Modlitwy te są szczególnie popularne w Wielkopolsce, gdzie pamięć o Błogosławionej Jolancie jest wciąż żywa [1].
Najczęściej Zadawane Pytania [FAQ]
Kim była Święta Jolanta?
Czy Święta Jolanta i Święta Kinga były siostrami?
Czego patronką jest Święta Jolanta?
Kiedy wypadają imieniny Jolanty?
Gdzie znajdują się relikwie Świętej Jolanty?
Jakie były najważniejsze fundacje Błogosławionej Jolanty?
Kiedy Jolanta została beatyfikowana?
Źródła
- Archidiecezja Gnieźnieńska, „Błogosławiona Jolenta – życie i kult”, https://www.archidiecezja.pl/
- Encyklopedia Katolicka, Tom VII, Lublin 1997, hasło: „Jolenta Helena”
- Piotr Stefaniak, „Błogosławiona Jolenta Arpadówna, księżna kaliska”, Kraków 2011
- Franciszkanie w Polsce, „Kult Błogosławionej Jolanty”, https://franciszkanie.pl/
- Diecezja Kaliska, „Błogosławiona Jolenta – patronka diecezji”, https://www.diecezja.kalisz.pl/
Administrator i redaktor serwisu parafia-jankowice.pl. Na co dzień parafianin, mąż i ojciec. Z pasją łączy nowoczesne technologie ze służbą na rzecz lokalnej wspólnoty. Dba o to, aby strona parafialna była miejscem aktualnym, dostępnym i otwartym dla każdego. Masz pytanie lub sugestię dotyczącą serwisu? Skontaktuj się z redakcją.
